Wczytywanie teraz

TERAZ:

Kryzys w Trybunale Konstytucyjnym. Spór o sędziów, działania prezydenta i możliwe postępowania dyscyplinarne

Sytuacja w Trybunale Konstytucyjnym ponownie stała się przedmiotem ostrego sporu między przedstawicielami władz państwowych. W centrum wydarzeń znaleźli się prezes TK Bogdan Święczkowski, sędzia Anna Korwin-Piotrowska oraz prezydent Karol Nawrocki. Konflikt dotyczy statusu sędziów wybranych przez Sejm, możliwości wykonywania przez nich obowiązków, a także odpowiedzialności dyscyplinarnej członków Trybunału. Wydarzenia komentuje Barbara Dolniak, posłanka Koalicji Obywatelskiej z Zagłębia, wicemarszałek Sejmu VIII kadencji, prawniczka i była sędzia.

Spór nie ogranicza się już do odmiennej interpretacji przepisów. Dotyczy również praktycznego funkcjonowania jednej z najważniejszych instytucji konstytucyjnych w Polsce: dostępu sędziów do pomieszczeń, możliwości uczestniczenia w orzekaniu oraz uprawnień kierownictwa Trybunału. Zasadnicze pytanie brzmi, kto i na jakiej podstawie może decydować o wykonywaniu obowiązków przez sędziego TK. Odpowiedź ma znaczenie nie tylko dla obecnego konfliktu, lecz także dla sposobu działania Trybunału w przyszłości.

Święczkowski i Sochański odsunięci od czynności. Decyzja wywołała spór prawny

Do przełomu doszło w piątek, 30 października. Anna Korwin-Piotrowska, powołując się na swój najdłuższy staż sędziowski, ogłosiła przejęcie kierowania Trybunałem i wydała zarządzenia o miesięcznej przerwie w wykonywaniu czynności służbowych przez prezesa Bogdana Święczkowskiego oraz wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego. Jako podstawę wskazano art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych, przewidujący możliwość natychmiastowego odsunięcia sędziego od obowiązków w określonych okolicznościach. Kwestią sporną pozostaje jednak możliwość zastosowania tego mechanizmu w obecnej sytuacji Trybunału oraz uprawnienie Korwin-Piotrowskiej do wydania zarządzeń.

Święczkowski i Sochański nie uznają tych decyzji. Ponadto siedmiu sędziów TK, w tym obaj zainteresowani, podpisało oświadczenie kwestionujące legalność działań Korwin-Piotrowskiej. Oznacza to, że obecnie istnieją dwa przeciwstawne stanowiska dotyczące tego, kto jest uprawniony do kierowania Trybunałem.

Zgromadzenie Ogólne 3 listopada. W grze postępowania dyscyplinarne

Na wtorek, 3 listopada, na godzinę 15:30 zwołano posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK. Formalnie wskazanym tematem jest projekt budżetu Trybunału na 2027 rok. Anna Korwin-Piotrowska zapowiadała jednak również losowanie składów sędziowskich potrzebnych do rozpoznania spraw dyscyplinarnych dotyczących Święczkowskiego i Sochańskiego. Kluczową przeszkodą może okazać się kworum. Ustawa przewiduje obecność co najmniej dwóch trzecich ogólnej liczby sędziów TK, a więc zasadniczo dziesięciu osób w piętnastoosobowym składzie. Tymczasem siedmiu sędziów zapowiedziało bojkot posiedzenia.

Korwin-Piotrowska dopuszcza inną interpretację zasad ustalania kworum. Jej przeciwnicy podważają zarówno tę możliwość, jak i samo zwołanie Zgromadzenia. W konsekwencji nawet podjęcie uchwał nie musi zakończyć sporu o ich skuteczność prawną. Osobną kwestią pozostaje pięć wniosków prokuratora generalnego o uchylenie immunitetów sędziowskich – cztery dotyczą Święczkowskiego, jeden Sochańskiego. Samo złożenie wniosków nie oznacza uchylenia immunitetu ani przesądzenia o odpowiedzialności karnej.

Prezydent w Trybunale. Spór o klucze i status sędziów

Kolejną odsłoną konfliktu była wizyta Karola Nawrockiego w siedzibie TK 31 października. Prezydent przerwał zagraniczną podróż, wrócił do Polski i pojawił się w Trybunale wraz ze współpracownikami. W opublikowanych nagraniach utrwalono rozmowy dotyczące między innymi dostępu do pomieszczeń. Jeden z mężczyzn, przedstawiający się jako asystent prezydenta, zwrócił się do Macieja Berka o wydanie kluczy. Berek odmówił, wskazując, że budynek nie podlega Kancelarii Prezydenta.

W sporze pojawiła się również kwestia uznawania statusu sędziów przez prezydenta. To zagadnienie ma szczególne znaczenie konstytucyjne: zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji sędziów TK wybiera Sejm. Jednocześnie przepisy ustawowe przewidują złożenie przez nich ślubowania wobec prezydenta, a skutki sporów dotyczących tej procedury są przedmiotem przeciwstawnych ocen prawnych. Nie można więc sprowadzić całego konfliktu wyłącznie do personalnej niechęci między przedstawicielami władz. Dotyczy on również interpretacji przepisów o powoływaniu sędziów i granic kompetencji poszczególnych organów państwa.

Barbara Dolniak: Prezydent nie jest politycznym nadzorcą sądów i trybunałów

Wydarzenia w Trybunale ostro ocenia Barbara Dolniak, posłanka Koalicji Obywatelskiej z Zagłębia, była sędzia i była wicemarszałek Sejmu. Parlamentarzystka zwraca przede wszystkim uwagę na konstytucyjną zasadę niezależności władzy sądowniczej oraz granice uprawnień prezydenta.

Prezydent ma stać na straży Konstytucji, a nie wykorzystywać swój urząd do wywierania presji na władzę sądowniczą! Ostatnie działania Karola Nawrockiego w Trybunale Konstytucyjnym budzą moje zdecydowane oburzenie i sprzeciw. Nie taka jest rola Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej! Prezydent nie jest politycznym nadzorcą sądów i trybunałów. Nie może traktować ich jak instytucji podporządkowanych swojej woli – mówi Barbara Dolniak, Poseł na Sejm RP.

20261013_090833-1024x577 Kryzys w Trybunale Konstytucyjnym. Spór o sędziów, działania prezydenta i możliwe postępowania dyscyplinarne

Barbara Dolniak powołuje się przy tym na art. 173 Konstytucji RP, zgodnie z którym sądy i trybunały stanowią władzę odrębną i niezależną od innych władz. Posłanka krytykuje również sytuację zarejestrowaną na nagraniach z siedziby Trybunału, gdy w rozmowie z Anną Korwin-Piotrowską pojawiła się kwestia nieuznawania jej przez prezydenta.

Jako prawniczka nie mogę przejść obojętnie wobec sytuacji, w której argumentem w sporze o funkcjonowanie konstytucyjnego organu państwa staje się stwierdzenie, że Nawrocki kogoś „nie uznaje”. PiS przez lata podporządkowywał sobie Trybunał Konstytucyjny. Teraz, kiedy podejmowane są próby przywrócenia jego prawidłowego funkcjonowania, widzimy kolejną odsłonę tej samej polityki. Konstytucji nie można zastąpić politycznym poleceniem. A autorytetu państwa nie buduje się demonstracją siły na korytarzach Trybunału – dodaje była sędzia.

To stanowisko polityczne parlamentarzystki, która jednocześnie odwołuje się do swojego doświadczenia zawodowego w wymiarze sprawiedliwości. Nie jest ono jednak rozstrzygnięciem spornych kwestii prawnych.

Odpowiedzialność kierownictwa TK. Dolniak krytykuje obronę Święczkowskiego przez PiS

Była sędzia odnosi się także do możliwości wszczęcia postępowań dyscyplinarnych wobec kierownictwa Trybunału. Jej zdaniem sprawowanie funkcji prezesa lub wiceprezesa nie może oznaczać wyłączenia odpowiedzialności za sposób wykonywania obowiązków.

Przypomnę więc politykom tej partii: niezależność Trybunału nie oznacza nietykalności jego kierownictwa. A odpowiedzialność za sposób wykonywania obowiązków nie kończy się na partyjnej legitymacji. PiS przez lata budował swój model Trybunału. Dziś zamiast rozliczyć jego skutki, broni politycznego dziedzictwa własnych rządów. Bogdan Święczkowski nie jest ponad prawem – komentuje Barbara Dolniak.

Wypowiedź posłanki Dolniak dotyczy przede wszystkim zasady odpowiedzialności osób pełniących funkcje publiczne. W sensie proceduralnym trzeba jednak odróżnić możliwość wszczęcia postępowania od stwierdzenia przewinienia dyscyplinarnego. O ewentualnej odpowiedzialności sędziego może rozstrzygnąć właściwy organ, działający na podstawie obowiązujących przepisów.

Co dalej z Trybunałem Konstytucyjnym?

Na obecnym etapie trzy kwestie mają decydujące znaczenie dla dalszego rozwoju wydarzeń.

Po pierwsze, konieczne jest ustalenie, czy wtorkowe Zgromadzenie Ogólne może skutecznie obradować i podejmować uchwały. Z drugiej strony, nierozstrzygnięta pozostaje kwestia prawnych skutków zarządzeń Anny Korwin-Piotrowskiej dotyczących Święczkowskiego i Sochańskiego. Po trzecie, dalszego biegu wymagają wnioski prokuratora generalnego dotyczące immunitetów. Spór ma także wymiar praktyczny. Trybunał Konstytucyjny powinien rozpoznawać sprawy dotyczące zgodności prawa z Konstytucją, tymczasem obecny konflikt koncentruje uwagę na tym, kto może kierować instytucją i podejmować decyzje organizacyjne.

Share this content:

Nie zapomnij przeczytać